De toekomst door de ogen van de ‘ander’
Foto Mika Matin
Het is een slechte week voor het klimaat. Klimaatontkenner Donald Trump is verkozen tot president. Premier Dick Schoof laat verstek gaan op de klimaattop in Azerbeidzjan vanwege de rellen in Amsterdam, terwijl in het land in Sudan door hevige regens het land overstroomt en zich vermengt met olie van een gebroken pijplijn. Tijdens de conferentie Alice in Waterland verkennen waterschappers, aangemoedigd door de toekomstecoloog, de toekomst door de ogen van een fuut. Dit brengt me bij de vraag: hoe kijken we naar de toekomst? Door wiens ogen kijken we wel en door wiens ogen niet?
Bij het nadenken over toekomstscenario’s en het maken van plannen klinken op beleidsniveau vaak prachtige plannen door. We gaan het beter doen voor toekomstige generaties. De ‘Verklaring van de Rechten van Toekomstige Generaties’ van de Verenigde Naties wordt baanbrekend genoemd. Maar voor wie is het baanbrekend, en voor wie niet?
Florian de fuut en Mo de waterambassadeur
De rechten van de toekomstige generaties gaan over het feit dat de huidige generatie mensen een verantwoordelijkheid heeft ten opzichte van de nog niet geboren generaties. We moeten zorgen dat we een leefbare planeet en fijne samenlevingen achterlaten.
Best een uitdaging als je beseft dat ook die onder de nu levende generaties de rijkdom niet evenredig verdeeld is. De solidariteit beperkt zich duidelijk tot mensen die op ons lijken en verdwijnt als sneeuw voor de zon als het gaat om mensen verder weg of met andere normen en waarden.
Hoe kunnen we dan solidair zijn met mensen die nog niet eens bestaan? En om het een beetje lastiger te maken: hoe kunnen we solidair zijn met andere soorten?
Onbekend maakt onbemind, dat is voor andere soorten niet anders dan voor mensen die niet op ons lijken. Door toekomstscenario’s nadrukkelijk te ontwerpen vanuit die ongrijpbare ‘ander’ - of dat nu een fuut, Mo de jonge waterambassadeur een alien of een rivier is - daag je jezelf uit om andere perspectieven te verkennen. Of zelfs eigen te maken.
Alice in Waterland
Tijdens de conferentie van de Nederlandse waterschappen, Alice in Waterland, mocht ik tweemaal een workshop ‘Visionair Leiderschap’ verzorgen. Om visie te hebben, moet je met de toekomst kunnen denken. Met de toekomst denken betekent meerdere perspectieven kunnen vasthouden en van alle kanten bekijken. Dus ook overstromingsproblematiek vanuit het perspectief van Florian de fuut, of de inzet van Ai vanuit het perspectief van rivier de Rijn.
De conferentie gaf de waterschappers waardevolle inzichten terwijl de rivier onder hun voeten voorbijstroomde net buiten de ramen van Bluecity. Om de toekomst in te stromen zoals die rivier is het nodig dat we verbindingen smeden. En daarvoor moeten we met elkaar in gesprek blijven en ons verplaatsen in de ‘ander’. Alleen dan houden we de planeet pas leefbaar voor álle (soorten) generaties.